Spel en Oordeel
§
[1.1] Mensen spelen (vgl. homo ludens) ter ontspanning en vermaak; veelal als wedstrijd volgens bepaalde regels. Spelen zonder het competitieve element zijn zeer wel denkbaar. Daartegenover lijken regels - althans in een chronologische tijdsbeleving1 - onmisbaar. Anders gezegd: een gegeven set van regels resulteert altijd in een spel.
[1.2] De beoordeling van een spel gebeurt over het algemeen in de regels van het spel. Anders gezegd: een muziekstuk kan slechts op interne tegenstrijdigheden worden afgerekend.2 (vgl. K. Popper). Buiten dit spel bevindt zich enkel een ander spel!
Dit inzicht leidt al naar gelang de aard van het spel tot angst (zie [2.3]) of humor (zie [1.4]).
[1.3] Een spel wat niet serieus genomen wordt is een saai spel.
[1.4] Humor; luimig; schertsend; er de ~ van inzien het onderkennen van de tegenstrijdigheid tussen voorkomen en bedoeling. Zeer in het algemeen is dit het geval wanneer op situaties uit het ene spel regels van het andere worden toegepast (vgl. oordeel).
[1.5] Waarin ligt het verschil tussen zinloos en zinvrij?
1 Hier wordt door de auteur waarschijnlijk gerefereerd aan het feit dat een regel pas als zodanig geïdentificeerd wordt door zijn herhaling. Bij een volledige afwezigheid van tijdsbesef (vgl. in zijn spel opgaan) verandert de regel als het ware van beperking in universum. In een dergelijke situatie is de regel dus enkel zichtbaar voor de toeschouwer.
2 Merk op dat in deze redenering ironisch genoeg juist wel sprake is van een autoritaire, en dus spel vreemde regel: de Logica, volgens welke tegenstrijdigheden laakbaar zijn. Met voetnoot 1 in herinnering zouden wij hier aan toe willen voegen dat Logica een van de grondregels is waarop alle spelen die men over het algemeen als serieus en zelfs bedrukkend ervaart zijn geënt. (Vgl. in zijn spel opgaan.)
§
[2.1] Muziek is in de eerste plaats een tijdkunst en in de tweede plaats een klankkunst.3 Zowel tijd als klank zijn in de eerste plaats waarnemingen, geen oordelen.4
[2.2] De ervaring van herrie berust in de eerste plaats op het ontkennen van geluid. De ervaring van muziek berust in de eerste plaats op het bewust waarnemen van geluid.5
[2.3] Angst is de ontdekking van de ruimte buiten het spel.
[2.4] Deskundig ben je op dát onderwerp waarover je het vaakste van mening bent verandert.6
3 Waarschijnlijk oriënteert de auteur zich, al dan niet bewust, op een, in zijn tijd gebruikelijke, definitie van muziek als geluid georganiseerd in de tijd. Ook in deze beschrijving primeert de tijd door als mogelijkheidsvoorwaarde te fungeren voor klank. O. i. is hier sprake van hetzelfde misverstand (helaas) waarop ook Augustinus' beroemde vraag "Wat is Tijd" is gebaseerd. Vragen naar impliceert een kern van de zaak. Aangezien Tijd zich enkel voordoet via iets anders, bijvoorbeeld geluid, kan er geen sprake zijn van een kern, geen verzameling van eenduidige kenmerken en blijkt de hele kwestie (hoe treurig!) slechts gebaseerd op een verkeerd gestelde vraag. Ook Tijd behoort evenals logica tot de basis van alle "grote mensen spelen".
Het is echter een feit dat zeer veel mensen zeer uiteenlopende behoeftes hebben en altijd aan iets wat niet voorhanden is. De behoefte aan iets wat niet voorhanden is, is over zeer grote delen van de wereld constant en manifesteert zich in alle richtingen en in alle mogelijke situaties. Het willen bereiden van een pizza, het wachten op een beslissing, het betreuren van een vergissing en de angst voor de toekomst. Deze behoefte aan dat wat niet voorhanden is geeft de ervaring die we tijd noemen.
4 Deze uitspraak kunnen we lezen als een kritiek op het muziekvakonderwijs wat volgens Westendorp zich steeds minder interesseerde voor de basiselementen van muziek - tijd en klank - maar zich daarentegen steeds meer specialiseerde op een eerder marginaal onderdeel: de esthetica. Of: meer precies, de interpretatie van bepaalde esthetische normen in bepaalde tijden in zeer bepaalde delen van de wereld. Hij definiëert een esthetica als een set van regels en normen die onze waarnemingen beoordeelt en categoriseert.
Naast het bepalen van de kwaliteit van een stuk of een uitvoering stelt deze gangbare, maar weinig flexibele esthetica ook vast welke geluiden, welke dichtheden, welke bewegingen en welke tijdsduren binnen het domein van de muziek vallen. Voor ons, hier op dit gedeelte van de aardbol, kan als gangbare norm bijvoorbeeld vastgesteld worden dat de chromatische reeks tussen 50 en 2000 Herz geaccepteerd wordt als muzikaal materiaal en het geluid van een dieselmotor binnen dezelfde frequenties niet.
In het kort komt de kritiek erop neer dat het muziekvakonderwijs het oordeel zwaarder laat wegen dan het spel; een absurde situatie volgens de auteur.
5 Een klopboor bij de buren mag, vanuit het gezichtspunt van de zaterdagochtendslaper, niet bestaan. Hij bestaat toch en wordt steeds storender.
In de krant wordt aangekondigd dat een leegstaand flatgebouw op die en die dag met explosieven zal worden opgeblazen. Zeker zullen er een flink stel toeschouwers zijn; avontuurlijke lieden Zij zullen geen herrie horen maar een doffe, krakende dreun, het unieke spectrum van destructie. Geanalyseerd op klankeigenschappen zal dit laatste geluid echter veel meer eigenschappen hebben die normaalgesproken worden toegekend aan herrie, zoals spectrale ruis, meer decibels en een minder duidelijke ritmische structuur.
6 Dit lijkt sterk op een verbastering van een citaat van John Cage: "Je kunt onmogelijk een expert voor het onbekende zijn". (Joan Peyser, 1976)
§
[3.1] Het niet kunnen of niet willen komen tot een opinie wordt gewoonlijk gezien als besluiteloosheid, zwakte en zelfs als het onvermogen een gegeven spel te waarderen en te doordenken. In dat geval wordt het oordeel als een intrinsiek onderdeel van het spel gezien. Ook wordt een bepaalde mate van deskundigheid verondersteld. (Zie ook [2.4]).
[3.2] Soms is het anders.
[3.3] Erotiek ligt in alle dingen en in alle handelingen. Het is contact mét en een gelijktijdig vergeten.7
7 Dit is een zeer belangrijke constatering! Erotiek is niets anders dan een voortdurend vergeten van alle historie; een bijzonder gevolg van zorgvuldigheid. Oefen met eenvoudige zaken: het tapijt, de vleugel en het drinken van een glas water.
§
[1.1] Mensen spelen (vgl. homo ludens) ter ontspanning en vermaak; veelal als wedstrijd volgens bepaalde regels. Spelen zonder het competitieve element zijn zeer wel denkbaar. Daartegenover lijken regels - althans in een chronologische tijdsbeleving1 - onmisbaar. Anders gezegd: een gegeven set van regels resulteert altijd in een spel.
[1.2] De beoordeling van een spel gebeurt over het algemeen in de regels van het spel. Anders gezegd: een muziekstuk kan slechts op interne tegenstrijdigheden worden afgerekend.2 (vgl. K. Popper). Buiten dit spel bevindt zich enkel een ander spel!
Dit inzicht leidt al naar gelang de aard van het spel tot angst (zie [2.3]) of humor (zie [1.4]).
[1.3] Een spel wat niet serieus genomen wordt is een saai spel.
[1.4] Humor; luimig; schertsend; er de ~ van inzien het onderkennen van de tegenstrijdigheid tussen voorkomen en bedoeling. Zeer in het algemeen is dit het geval wanneer op situaties uit het ene spel regels van het andere worden toegepast (vgl. oordeel).
[1.5] Waarin ligt het verschil tussen zinloos en zinvrij?
1 Hier wordt door de auteur waarschijnlijk gerefereerd aan het feit dat een regel pas als zodanig geïdentificeerd wordt door zijn herhaling. Bij een volledige afwezigheid van tijdsbesef (vgl. in zijn spel opgaan) verandert de regel als het ware van beperking in universum. In een dergelijke situatie is de regel dus enkel zichtbaar voor de toeschouwer.
2 Merk op dat in deze redenering ironisch genoeg juist wel sprake is van een autoritaire, en dus spel vreemde regel: de Logica, volgens welke tegenstrijdigheden laakbaar zijn. Met voetnoot 1 in herinnering zouden wij hier aan toe willen voegen dat Logica een van de grondregels is waarop alle spelen die men over het algemeen als serieus en zelfs bedrukkend ervaart zijn geënt. (Vgl. in zijn spel opgaan.)
§
[2.1] Muziek is in de eerste plaats een tijdkunst en in de tweede plaats een klankkunst.3 Zowel tijd als klank zijn in de eerste plaats waarnemingen, geen oordelen.4
[2.2] De ervaring van herrie berust in de eerste plaats op het ontkennen van geluid. De ervaring van muziek berust in de eerste plaats op het bewust waarnemen van geluid.5
[2.3] Angst is de ontdekking van de ruimte buiten het spel.
[2.4] Deskundig ben je op dát onderwerp waarover je het vaakste van mening bent verandert.6
3 Waarschijnlijk oriënteert de auteur zich, al dan niet bewust, op een, in zijn tijd gebruikelijke, definitie van muziek als geluid georganiseerd in de tijd. Ook in deze beschrijving primeert de tijd door als mogelijkheidsvoorwaarde te fungeren voor klank. O. i. is hier sprake van hetzelfde misverstand (helaas) waarop ook Augustinus' beroemde vraag "Wat is Tijd" is gebaseerd. Vragen naar impliceert een kern van de zaak. Aangezien Tijd zich enkel voordoet via iets anders, bijvoorbeeld geluid, kan er geen sprake zijn van een kern, geen verzameling van eenduidige kenmerken en blijkt de hele kwestie (hoe treurig!) slechts gebaseerd op een verkeerd gestelde vraag. Ook Tijd behoort evenals logica tot de basis van alle "grote mensen spelen".
Het is echter een feit dat zeer veel mensen zeer uiteenlopende behoeftes hebben en altijd aan iets wat niet voorhanden is. De behoefte aan iets wat niet voorhanden is, is over zeer grote delen van de wereld constant en manifesteert zich in alle richtingen en in alle mogelijke situaties. Het willen bereiden van een pizza, het wachten op een beslissing, het betreuren van een vergissing en de angst voor de toekomst. Deze behoefte aan dat wat niet voorhanden is geeft de ervaring die we tijd noemen.
4 Deze uitspraak kunnen we lezen als een kritiek op het muziekvakonderwijs wat volgens Westendorp zich steeds minder interesseerde voor de basiselementen van muziek - tijd en klank - maar zich daarentegen steeds meer specialiseerde op een eerder marginaal onderdeel: de esthetica. Of: meer precies, de interpretatie van bepaalde esthetische normen in bepaalde tijden in zeer bepaalde delen van de wereld. Hij definiëert een esthetica als een set van regels en normen die onze waarnemingen beoordeelt en categoriseert.
Naast het bepalen van de kwaliteit van een stuk of een uitvoering stelt deze gangbare, maar weinig flexibele esthetica ook vast welke geluiden, welke dichtheden, welke bewegingen en welke tijdsduren binnen het domein van de muziek vallen. Voor ons, hier op dit gedeelte van de aardbol, kan als gangbare norm bijvoorbeeld vastgesteld worden dat de chromatische reeks tussen 50 en 2000 Herz geaccepteerd wordt als muzikaal materiaal en het geluid van een dieselmotor binnen dezelfde frequenties niet.
In het kort komt de kritiek erop neer dat het muziekvakonderwijs het oordeel zwaarder laat wegen dan het spel; een absurde situatie volgens de auteur.
5 Een klopboor bij de buren mag, vanuit het gezichtspunt van de zaterdagochtendslaper, niet bestaan. Hij bestaat toch en wordt steeds storender.
In de krant wordt aangekondigd dat een leegstaand flatgebouw op die en die dag met explosieven zal worden opgeblazen. Zeker zullen er een flink stel toeschouwers zijn; avontuurlijke lieden Zij zullen geen herrie horen maar een doffe, krakende dreun, het unieke spectrum van destructie. Geanalyseerd op klankeigenschappen zal dit laatste geluid echter veel meer eigenschappen hebben die normaalgesproken worden toegekend aan herrie, zoals spectrale ruis, meer decibels en een minder duidelijke ritmische structuur.
6 Dit lijkt sterk op een verbastering van een citaat van John Cage: "Je kunt onmogelijk een expert voor het onbekende zijn". (Joan Peyser, 1976)
§
[3.1] Het niet kunnen of niet willen komen tot een opinie wordt gewoonlijk gezien als besluiteloosheid, zwakte en zelfs als het onvermogen een gegeven spel te waarderen en te doordenken. In dat geval wordt het oordeel als een intrinsiek onderdeel van het spel gezien. Ook wordt een bepaalde mate van deskundigheid verondersteld. (Zie ook [2.4]).
[3.2] Soms is het anders.
[3.3] Erotiek ligt in alle dingen en in alle handelingen. Het is contact mét en een gelijktijdig vergeten.7
7 Dit is een zeer belangrijke constatering! Erotiek is niets anders dan een voortdurend vergeten van alle historie; een bijzonder gevolg van zorgvuldigheid. Oefen met eenvoudige zaken: het tapijt, de vleugel en het drinken van een glas water.
| Homo Ludens: | "Toen wij mensen niet zo verstandig bleken als een blijder eeuw in haar verering van de Rede ons gewaand had, heeft men als benaming van onze soort naast homo sapiens die van homo faber, de mensmaker gesteld. De term was minder treffend dan de eerste, want faber is ook menig dier. Wat van maken geldt, geldt ook van spelen: tal van dieren spelen. Toch schijnt mij homo ludens, de spelende mens, een even essentiële functie aan te duiden als het maken, en naast homo faber een plaats te verdienen." (J. Huizinga; Homo Ludens, Proeve eener bepaling van het spel-element der cultuur; 1938). |
| Karl R. Popper: | Oostenrijks filosoof (1902 - 1994). Stelde dat iedere goede theorie haar eigen weerlegging in zich draagt. (K. R. Popper; Conjectures and Refutations: The Growth of Scientific Knowledge; 1963). |
| Oordeel: | Fragment uit het gehoororgaan. |
| In zijn spel opgaan: | Het opgaan in zijn spel doet een belangrijk spelelement, de relativiteit, juist verdwijnen. Zowel de auteur als de redacteur lijken het belang van deze constatering te onderschatten. Wat denken jullie? |
LINKS
AGENDA
TEKSTEN
- SPEL EN OORDEEL
- TIJDGENOTEN
CONTACT
ACTUEEL
GITAARPROGRAMMA
MUZIEKPERFORMANCE